علی حسنی، پژوهشگر حوزه کریدورها
مقدمه
ایدهی کریدور یا دالان زنگزور و احداث چنین کریدوری مباحث بسیاری را از مدتها پیش تا به امروز در داخل کشور به همراه داشت و سطح واکنشها به تاسیس چنین کریدوری بسیار بالا بود. قطعاً و با توجه به این حجم بالا از مباحث، گفتهها و یادداشتهایی که در پی ایجاد این کریدور نضج گرفت، به همهی جنبههای سلبی و منفی این کریدور علیه منافع ملی ایران حداقل اشارهای گذرا شده است و ما ادعای کشف جدیدی نداریم؛ بهجز چارچوب نظری جدید بهکار رفته در ابتدای بحث که در ادامه به آن خواهیم پرداخت . در این یادداشت سعی بر این است که همهی این جنبههای سلبی را یک به یک اشاره و بهصورت یکجا بیاوریم و آنها را شرح و بسط دهیم. البته از میان این جنبههای سلبی، هدف صرفاً اشاره به جنبههای بالقوه و بالفعل (جنبههای احتمالی) است و بهدنبال ارائهی نظریههای توطئهمحور، رادیکال و ایدههای توطئهای از طرف دولت، جهان و یا قوم خاصی نیستیم.
اما در ابتدا باید به این نکته اشاره شود که آنچه سبب این حجم بالا از واکنشها نسبت به احداث چنین کریدوری شد، این است که این ایده توسط کشورهای تُرک و تُرکها سازماندهی و قرار است بهکار گرفته شود؛ کشور ترکیه که بهدنبال سیاستهای کلان منطقهای پانترکی و پانتورانی است و قلب تپندهی چنین جریانهایی است و از طرفی جمهوری آذربایجان که رسمی و غیر رسمی بهدنبال تحریک آذرینشینهای ایران است و حتی ادعای الحاق سرزمینی نسبت به استانهای آذرینشین ایران دارد. این امر و بار تاریخی آن بهخصوص قضیهی فرقهی دموکرات آذربایجان و به نوعی جدایی موقت استانهای آذرینشین ایران پس از جنگ دوم جهانی شدت حساسیت را نسبت به ایجاد و احداث چنین کریدوری بسیار بالا برده است؛ تا جایی که اگر این کریدور برای مثال در مناطق دیگر نزدیک به مرزهای ایران احداث میشد، چنین سروصدایی نمیکرد. این نکات را گفتیم که متوجه اصل قضیه باشیم و نگاهی واقعگرایانه به مسئله بیاندازیم و بهخاطر احتیاط بیش از حد به دامان نظریههای توطئهمحور گرفتار نشویم. زیرا در غیر این صورت نه تنها دیگر نمیتوان از معایب چنین کریدوری جلوگیری کرد و آنها را در نطفه خفه کرد، بلکه حتی نمیتوان از مزایای این کریدور بهره برد و بنابراین فرصتها از دست میرود و معایب آن را تشدید و به فعلیت و عینیت میرساند. بنابراین هدف ما در این یادداشت اشاره به همهی جنبههای سلبیِ احتمالی و واقعی و شناسایی آنها در راستای تأمین منافع ملی ایران است.
