ملاحظات و الزامات همگرایی در جهان اسلام | گفتگو با محمد تقی جمشیدی / رایزن فرهنگی پیشین ایران و کارشناس مسائل جهان اسلام

کشورهای غربی با ایجاد دشمن تصنعی، دشمن تراشی و تمهیدات مشترک وضع موجود را در کشورهای مسلمان به وجود آوردند.

همگرایى یکى از نظریه‌‏هاى در عرصة مطالعات روابط بین‏الملل به شمار می‌رود و بعد از جنگ جهانى دوم براى تجزیه و تحلیل سیاست‏هاى منطقه‏اى و بین‌المللی استفاده شد. در این بین کشورهای اسلامی نیازمند شیوه‌های نوینی چون همگرایی و تشکیل جوامع فراملی برای افزایش سطح قدرت ملی و حل مسائل مشترک‏اند. در این بین هر چند از زمان استقرار نظام دولت- ملت در سرزمین‏هاى اسلامى، طرح‏هاى مختلفى برای همگرایى پیشنهاد شده اما چندان موفق نبوده است. در این بین برای بررسی بیشتر ملاحظات و الزامات همگرایی در جهان اسلام گفتگویی با محمد تقی جمشیدی رایزن و کارشناس مسائل جهان اسلام داشته ایم:

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: برای همگرایی در جهان اسلام چه ملاحظات و بسترهایی لازم است؟

اگر مسلمانان به قرآن کریم و تعالیمی بزرگان دینی اعم از شیعه و سنی ، توجه کنند همه جهان اسلام به یک وحدت و همگرایی بسیار مطلوب و درخور توجه خواهیم رسید. در آن صورت، جهان اسلام هم بزرگترین قدرت معنوی جهان و هم بزرگترین قدرت اقتصادی و حتی نظامی دنیا خواهد شد. یعنی اگر بخواهیم به عوامل همگرایی و بسترهای متعدد همگرایی اشاره کنیم؛ باید گفت در اسلام همه ما مسلمانان اعم از شیعه و فرق مختلف شیعه و سنی و فرق مختلف اهل سنت دارای یک خدای مشترک، یک پیامبر مشترک، کتاب آسمانی مشترک، فرهنگ مشترک و دشمنان مشترک هستیم. اما از زمانی که کشورهای غربی به وجود آمدند و مطامع سیاسی خود را داشتند؛ برای اینکه از تشدید قدرت¬ کشورهای اسلامی را (که دارای غنی¬ترین منابع دنیا از نظر انرژی، نفت و دیگر منابع ارزشمند هستند )، جلوگیری کنند و مانع همگرایی این کشورها شوند به روش¬های مختلف و دسایس مختلف ظلم عظیمی را (که می¬توان گفت در تاریخ اسلام به خصوص در چند دهه گذشته، بی¬سابقه بوده است) علیه جهان اسلام شکل دادند. مثلا در دو دهه اخیر کشورهایی چون عراق، لیبی، سوریه کشورهای قدرتمند در منطقه بودند؛ یعنی کشورهای آمریکا، اسرائیل و کشورهای غربی با بهانه¬های مختلف و اهداف سیاسی وضعی را به وجود آورده اند که هم اکنون ملاحظه می-کنیم. در یکی دو دهه¬ی قبل نامی از داعش، گروه¬های تروریستی و تکفیری مختلف نبود. اما هدف این بود که از قدرت¬های تخریبی علیه جهان اسلام جلوگیری کنند. همچنین دشمن مشترکی در دهه¬های اخیر ( که هم اکنون نیز هست) اسرائیل است. ولی کشورهای غربی با ایجاد دشمن تصنعی و دشمن تراشی و تمهیدات مشترکی (که هم غرب و هم اسرائیل و حتی عوامل منطقه¬ای مسلمان در این کشورها انجام دادند) وضع موجود را در کشورهای مسلمان به وجود آوردند. یعنی گروه تکفیری فقط گروه شیعه را کافر نمی¬داند و حتی اهل سنتی را که شبیه آن¬ها فکر نمی¬کند، کافر می¬داند. بدین ترتیب یک اقلیت کوچک مورد حمایت غربی¬ها قرار گرفته و به پشتیبانی حمایت¬های آنان، ظلم و ستم را در منطقه ایجاد کردند. به گونه¬ای که عوامل رژیم صهیو نیستی از جمله نخست وزیر این رژیم بیان می¬کند: ما با اعراب همگرایی داریم و دشمن مشترک ما یعنی اسرائیل و اعراب، ایران است. چون ایران یک کشور مستقل است و نمی¬خواهند برای کشورهای دیگر یک الگو باشد.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: برای همگرایی در جهان اسلام چه بایسته¬هایی مورد نیاز است؟

من تصور می¬کنم که اکثر مسلمین و امت اسلامی در جهان اسلامی، وحدت و اخوت اسلامی را دوست دارند و دوست دارند که اسلام ناب و اسلام پیامبر اکرم (ص) و اسلام قرآنی در دنیا الگو باشد. ولی غرب، با القائات مختلف و فشارهای مختلف، وضعی را ترسیم کرد که اگر می¬خواهید به رفاه، به فرهنگ عالی برسید، فرهنگ غربی که را انتخاب کنید. در واقع برای اینکه کشورهای مسلمان قدرتمند الگو نباشند، وضعیت جنگ و بحران را در این کشورها همچون سوریه، عراق، لیبی ایجاد کردند. لذا برای رسیدن به همگرایی و برای بستر سازی برای اخوت اسلامی باید آموزه های اسلامی را به کار گیریم. چنانچه در قرآن می¬فرماید: «محمد رسول الله و الذین معهم اشداء علی الکفار و رحماء بینهم»؛ یعنی امت اسلامی یک مانیفست بزرگ، تاریخی و همیشگی است که می¬فرماید: محمد رسول¬الله و تمام کسانی که با او هستند باید بین خودشان رحمت، مغفرت، دوستی و اخوت داشته و علیه دشمنان به شدت مقابله می¬کنند. در واقع کشورهای غربی دنیای اسلام را با تمهیدات و فرهنگ سلطه و با کمک ماهواره¬ها و ابزارهای نو و جدید به جان یکدیگر انداخته¬اند، در مقابل هم بایستند و یکدیگر را بکشند.  به همین دلیل امیدوارم است این تخاصمات بیشتر شکل بگیرد. بیش از ده سال است که نقشه تجزیه¬ی همه کشورهای مهم اسلامی را طراحی کرده¬اند. طبق این مقوله کشورهایی چون افغانستان، پاکستان، ایران، ترکیه و حتی عربستان و عمان تجزیه می¬شوند.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: عوامل داخلی تسریع کننده همگرایی در کشورهای اسلامی چه هستند؟

عوامل خارجی که سازمان¬یافته و برنامه¬ریزی شده است کاملا حاصل دسایس سیاسی هستند. چنانچه در ده- دوازده سال اخیر اصلا نامی از داعش و گروه¬های تکفیری اصلا وجود نداشت. اما از زمانی که آمریکا در عراق حضور پیدا کرد، این گروهک¬ها پیدا شدند. لذا  دولت عراق از زمانی که آمریکا وارد شده است تمام بلایاها و مصایب را اعم از تلفات انسانی و اعم از مهاجرت¬هایی که عراقی¬هایی به کشورهای مجاور داشت تحمل کرده است. ولی عوامل داخلی و بین الملل اسلامی عبارتند از: تقویت اخوت اسلامی ، رفت و آمدهای سران کشورها، نشست¬های اعتقادی دو گروه مختلف سنی و شیعه و حتی درون گروهی فرق مختلف اهل سنت با توجه به تمسک به قران کریم، یعنی محوریت قرار دادن تعالیم قران، مذاکرات اخوت آمیز و تاکید بر مشترکات و پرهیز زیاد از اختلافات، (یقینا این اختلافات جزئی است، چون که محور اسلام خدا و پیامبر و قرآن است ) و از اگر از این ستون¬های اصلی چون نماز، فرهنگ و حتی تاریخ کشورهای اسلامی مشترک است پایین¬تر آییم تاکید بر مشترکات و مذکرات بین المللی اسلامی و تعاملات بسیار فراوان ، رفت و آمدهای سران کشورها با یکدیگر، تقویت مساجد اسلامی و…  بسترهای مهمی هست که می¬تواند به همگرایی و اخوت اسلامی کمک کنند.

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام: در حوزه ی فرهنگی و مذهبی چه راهکارهایی برای رسیدن به همگرایی وجود دارد؟

راه¬های رسیدن به این همگرایی بسیار زیاد است. ولی می¬توان گفت: در حوزه¬های علمیه در جهان اسلام همچون ایران که در این زمینه پیشکسوت بوده می¬توان اموری انجام داد. از جمله در ایران (که فقه تشیع و فقه اسلامی حضور دارد) گروه¬های و فقه¬های دیگر  نیز شرکت کنند. خوشبختانه هم اکنون این امکان را داریم که فرق دیگر در حوزه¬های علمیه تحصیل می¬کنند. همچنین باید در دانشگاه¬های جهان اسلام از جمله ایران کرسی و جایگاه¬های خاصی برای اهل سنت قرار دهند و جایگاه¬هایی برای شیعیان قرار دهند. باید مسلمانان کتب بسیار معتبری که هم در حوزه سنی و شیعی  است را به روز کنند و آن دسته از کتبی را که کلیدی و اصلی هستند را در دانشگاه ها تدریس کنند و به فتوحات و دستاوردهای عظیمی (که اسلام در قرون اولیه داشت برای دانش آموزان و دانشجویان جهان اسلام به روز کنیم) و  همچنین مسلمانان باید پی ببرند بستر تمام علوم امروزی اعم از دینی، فضایی و علمی ریشه¬های اسلامی دارد و اگر بدین ترتیب جلو برویم در دو دهه بعد بسترهای لازم برای اخوت و همگرایی جهان اسلام را شاهد خواهیم بود.

كليد واژگان: همگرايي، وحدت، واگرايي، چالش ژئوپليتيکي، جهان اسلام

اشتراک گذاری در print
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در email